اتومبيل وسيلهاي است كه تقريباً از اواخر قرن نوزدهم و به شكلي همهگير وارد زندگي انسان در جوامع بشري شدهو نقشي بسيار مهم در حمل مسافر و جابجايي كالا دارد. اصولا در بيشتر جوامع انساني بيشترين جابجايي مردم ومسافران به وسيله اتومبيل صورت ميپذيرد و اتوبوسها، كاميونها و اتومبيلهاي سواري در ابعادي وسيع چنان در بطنزندگي انسانها رسوخ كردهاند، كه براستي بايد گفت زندگي انسان بدون بهرهگيري از اين وسيله نقليه موتوري ناممكناست اتومبيل در زندگي صنعتي و كشاورزي و رسانيدن كالا از محل توليد به بازار مصرف و داد و ستد بينالمللي نقشيسازنده و پراهميت دارد، و در واقع يكي از ويژگيهاي بارز و مشخص قرن بيستم، پديد آمدن اين وسيله نقليه است.پديدار شدن اين وسيله نقليه اگرچه به همراه خود رفاه و آسايش و سرعت را به ارمغان آورده، اما به همان نسبتباعث بروز مشكلات بسيار و خطرات فراوان هم شده است، زيرا خطر تصادم و برخورد با اين وسيله نقليه روبهافزايش نهاده و تنها راه جبران و كمك به زيانديدگان اين پديده قرن بيستم و رفع و يا تقليل اثرات نامطلوب آن درزندگي زيانديدگان استفاده از بيمه است.
شركتهاي بيمه با درك اين نياز جوامع انساني، طرحهاي متفاوتي براي جبران خسارات اين حوادث ارائه دادهاند.در بيمه اتومبيل، گاهي تعهد بيمهگر جبران خسارت وارد به وسيله نقليه بيمه شده است و گاهي خسارات وارد بهشخص ثالث را جبران ميكند
معمولا كليه حوادث زيانبار ناشي از تصادفات رانندگي به يكي از سه حالت زيراست:
تشخيص هريك از سه مورد فوق صرفاً برعهده مقامات صلاحتيدار راهنمايي و رانندگي است و در صورت عدمتوافق زيانديده با مقصر حادثه، نتيجهگيري از حادثه براساس گزارش مأموران انتظامي با محاكم صالحه است ذكر ايننكته لازم است كه براي تسويه خسارات سنگين شركتهاي بيمه به ارائه گزارش مقامات انتظامي كه از حادثه بازديدكردهاند نياز دارند.شركتهاي بيمه در ايران پوششهاي متفاوتي را در زمينه بيمه اتومبيل ارائه دادهاند كه به طور خلاصه به شرح زيراست :
براساس شرايط اين بيمهنامه، دارنده و يا مالك وسيله نقليه اتومبيل خود را در برابر خطرات بيمهميكند تا در صورت بروز حادثه و ايجاد خسارت به وسيله نقليه موضوعبيمه، شركت بيمه خسارت وارد را براساس شرايط بيمهنامه جبران كند. منظور از خطرات موردتعهد بيمهگر، همان حوادثي است كه درصورت واقع شدن چنانچه باعث نابودي و يا آسيب ديدگي اتومبيل شود بيمهگر موظف به جبران آنخواهد بود
خطرهاي خارج از تعهد بيمهگر خطراتي است كه چنانچه منشأ بروز حادثه منجر به خسارت گردد،بيمهگر براساس شرايط بيمهنامه متعهد جبران خسارت آن نخواهد بود مگر اين كه برخلاف آن توافقشده باشد، اين خطرات عبارتند از :
افرادي كه در يك جامعه زندگي ميكنند بايد تابع قوانين و نظامات آن جامعه باشند و به همين دليلچنانچه شخصي چه از روي عمد و چه به علت بياحتياطي و غفلت مرتكب عملي خلاف قانون ومقررات شود، مسئول بوده و بايد به مجازات متناسب با آن بياحتياطي برسد و زيان وارد اعم از مالي ويا جاني را جبران كند. مسئوليت مدني زماني جنبه عملي به خود ميگيرد كه شخص مقصر حادثه مجبورشود زيان وارد به شخص ثالث را جبران كند. تفاوت مسئوليت مدني با مسئوليت جزايي در اين است كهمسئوليت جزايي قابل بيمه كردن نيست و مغاير قوانين و عرف جوامع انساني تلقي ميشود.
بيمه مسئوليت مدني دارندگان وسايل نقليه موتوري در ايران در بيست و نهم ديماه ۱۳۴۷ به تصويب رسيد تا مسئوليت مدني بيمهگذار در مقابل اشخاص ثالث در نتيجه حوادث ايجاد شده از وسيله نقليهمورد استفاده خود را بيمه كند.
اصولا هرتصادم باعثبروز دونوع خسارت ميشود; نخست خساراتياست كه بهاشخاص ثالث واردميآيد كه لزوماً و برحسب قانون، مقصر حادثه ملزم به جبران آن و ديگر خساراتي است كه به وسيلهنقليه مقصر حادثه، راننده و سرنشينان آن وارد ميآيد. خسارات دسته اول را ميتوان از محل بيمهنامهشخص ثالث و يا مازاد ثالث جبران كرد و خسارات دسته دوم خود شامل دو قسمت است كه خساراتمالي و خسارات جرح و فوت از اين دستهاند. بخش نخست خسارات دسته دوم را ميتوان از محلبيمهنامه بدنه اتومبيل جبران كرد و بخش دوم آن يا بايد از طريق بيمهنامه حوادث راننده جبران شود ويا بيمهنامه ديه اين گونه خسارات جرح و فوت را جبران كند. دراين حالت چنانچه شركت بيمهسرنشينان اتومبيل را بيمه كرده باشد، در صورت بروز خسارات جرح و فوت، آن را جبران خواهد كرد.
براساس شرايط بيمهنامه حوادث راننده، چنانچه وسيله نقليه مورد بيمه به علت آتشسوزي،انفجار، واژگون شدن، منحرف شدن و يا سقوط باعث بروز هرگونه خسارت جرح و فوت سرنشيناناتومبيل شود، بيمهگر متعهد است خسارات وارد را براساس شرايط بيمهنامه پرداخت كند. لازم به ذكراست كه تعهد بيمهگر در مورد بيمهنامه حوادث راننده محدود به ظرفيت مجاز اتومبيل مورد بيمهاست. در واقع بيمه سرنشين نوعي بيمهنامه حادثه است كه در آن خطرات مورد بيمه، محدود بهمواردي است كه در بيمهنامه از آنها به عنوان حوادث مشمول بيمه نام برده شده است
سرنشينان وسيله نقليه مورد بيمه در مقابل حوادث مذكور در بند تحت پوشش بيمهاي قراردارند و تابع شرايط عمومي بيمهنامه حوادث راننده ميباشند; اما در صورتي كه بروز و منشأ حادثهيكي از خطرات مذكور در ذيل باشد، بيمهگر تعهدي در جبران خسارت ندارد
طبق ماده ۸ قانون بيمه اجباري خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشي از وسايل نقليه مصوب سال ۱۳۹۵، حداقل مبلغ بيمه موضوع اين قانون در بخش خسارت بدني معادل حداقل ريالي ديه يك مرد مسلمان در ماههاي حرام با رعایت تبصره ماده (۹) این قانون است و در هر حال بيمهگذار موظف به أخذ الحاقيه نميباشد. بنابراین تهیه پوشش مازاد جانی ( بدنی) موضوعیت ندارد.
حداقل مبلغ بيمه موضوع اين قانون در بخش خسارت مالي معادل دو و نيم درصد (۵/۲%) تعهدات بدني است. بيمهگذار ميتواند براي جبران خسارتهاي مالي بيش از حداقل مزبور، در زمان صدور بیمهنامه یا پس از آن، بيمه تکمیلی تحصيل كند.
تبصره: در صورتي كه بيمهگذار در خصوص خسارتهاي مالي تقاضاي پوشش بيمهاي بيش از سقف مندرج در اين ماده را داشته باشد بيمهگر مكلف به انعقاد قرارداد بيمه تكميلي با بيمهگذار ميباشد. حق بيمه در اين مورد در چهارچوب ضوابط كلي كه توسط بيمه مركزي اعلام ميشود، توسط بيمهگر تعيين ميگردد.